Welkom op de website van Parochie Verband IJsselvallei
 
Epe Vaassen De Vecht Twello Bussloo Klarenbeek Loenen - Eerbeek Home
 
 


Kerkgebouwen

Oorspronkelijke complex

Het oorspronkelijke complex bestaat uit de kerk, de voormalige pastorie met koetshuis, de begraafplaats, het voormalige zusterhuis en de voormalige kleuterschool. Daarnaast was er de lagere school (afgebroken) en de woning van het schoolhoofd. Op 11 oktober 2001 heeft de staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen het geheel aangewezen als beschermd monument.

terug naar boven


St. Martinuskerk Vaassen

terug naar boven

Kerk

De kerk is in baksteen uitgevoerd als een basilikale kruiskerk met een vierzijdige westtoren, in een neogotische stijl naar een ontwerp van de architect Herman Kroes uit Amersfoort. Kenmerken voor die stijl zijn onder andere ingewikkelde gewelfconstructies, zoals kruisgewelven, de hoogte van de gebouwen en de daarbij behorend hoge ramen. De kerk was oorspronkelijk van binnen beschilderd met bloemmotieven, guirlandes, symbolische figuren en teksten. Rond 1960 kreeg de kerk een effen grijze kleur en in het jaar 2000 is de kerk in de huidige tinten geschilderd.

terug naar boven


terug naar boven

Ramen

De vensters zijn vrijwel allemaal voorzien van glas-in-lood ramen, vervaardigd door de firma Van de Wurff uit Utrecht. Tijdens de laatste restauratie zijn er voorzetramen geplaatst. De bovenste ramen in het priesterkoor hebben betrekking op het leven van Martinus, de patroon van de kerk en de parochie. Zijn bekering door de ontmoeting met een bedelaar (midden), zijn doop door de bisschop van Poitiers (links) en zijn wijding tot priester / bisschop in de stad Tours (rechts). De afbeeldingen komen precies zo voor in de Martinuskerk te Wehl. Het enige dat afwijkt is de beeltenis van het hoofd van pastoor Hagen, die op het linkerraam werd vereeuwigd.
De onderste ramen van het priesterkoor zijn geconcentreerd op het verhaal van het Laatste Avondmaal (midden). De ramen links ervan zijn taferelen uit het Oude Testament, die gaan over offeren. De ramen rechts ervan verwijzen naar het Laatste Avondmaal (Emmausgangers) en twee wonderverhalen rondom het lichaam en bloed van Christus in de gedaanten van brood en wijn.

terug naar boven


terug naar boven

Doopkapel

Links achterin de kerk is in de doopkapel een granieten doopvont uit 1901 die nog in de waterstaatskerk heeft gestaan. De koperen deksel is in Nijmegen gemaakt, terwijl de hefboom is geleverd door smid Broekhof uit Vaassen.

terug naar boven

Mariakapel
Rechts achterin de kerk vindt men de Mariakapel. De Maria afbeelding is een reproductie van een bekende Byzantijnse icoon, die ook in het westen de naam draagt: Maria van Altijddurende Bijstand.

De zwart marmeren plaat, die aan de zijmuur is bevestigd, is afkomstig van de achterzijde van het altaar dat in 1917 geplaatst is en dat in 1947 werd vervangen. Het is een herinnering aan de officiële ingebruikname van de kerk.

terug naar boven


terug naar boven

Kruiswegstaties

In 14 taferelen wordt de kruisweg van Jezus uitgebeeld. De schilderingen dateren uit de 19e eeuw en hingen ook in de waterstaatskerk.

terug naar boven

Kroonluchters

De koperen kroonluchters in het middenpad zijn van ongelijke ouderdom. Twee ervan zijn al voor 1850 aan de parochie geschonken.

terug naar boven


terug naar boven

Altaar en tabernakel

Het altaar en de tabernakel, geplaatst op een marmeren sokkel, zijn modern. In 1968 werd het priesterkoor gewijzigd, waarbij onder andere het altaar uit 1947 en de communiebanken werden verwijderd. Het priesterkoor werd opnieuw ingericht en geschikt gemaakt voor de nieuwe vormen van liturgie na het tweede Vaticaans Concilie (1962-1965).

terug naar boven

Preekstoel

De preekstoel van 1920 had oorspronkelijk een klankbord om het geluid van de spreker meer volume te geven. Het verloor zijn functie toen een geluidsinstallatie zijn intrede deed en werd verwijderd. Het houtsnijwerk stelt bijbelse taferelen voor, die betrekking hebben op leren, verkondigen en overdragen van sleutelmacht tot verkondigen.

terug naar boven

Beelden

Het houten kruis op het tabernakel en het Mariabeeld (linker zijaltaar), Jozefbeeld (rechter zijaltaar) en dat van Jezus (op de console) waren oorspronkelijk kleurrijk beschilderd (gepolychromeerd). Ze dateren uit het midden van de 20e eeuw en werden na 1960 van hun kleuren ontdaan.

terug naar boven

Biechtstoelen

De twee biechtstoelen links en rechts in de kerk bevatten bovenin afbeeldingen die te maken hebben met de schuld van de mens (veroorzaakt lijden) of met verzoening.

terug naar boven


terug naar boven

Het orgel
Het orgel is vervaardigd door de beroemde orgelbouwers Gebr. Maarschalkerweerd te Utrecht. In 1878 is het geplaatst in de waterstaatskerk als geschenk van de toenmalige bewoonster van de Cannenburgh. Het bijzondere van dit orgel is dat de firma Maarschalkerweerd, het vak geleerd hebbende van de beroemde orgelmakers Bats te Utrecht, die een duidelijke Duitse invloed in hun orgels hadden, het orgel Franse sfeer hebben meegegeven, die in Nederland werd geïntroduceerd door de Parijse orgelbouwer Aristide Cavaille-Coll. Zijn invloed op Maarschalkerweerd blijkt uit een volledig overblazend fluitenkoor, in die tijd voor Nederlandse orgels heel ongewoon.

Rond 1954 was de toestand van het orgel niet zo best meer. Het werd gerestaureerd en de dispositie werd veranderd, hoewel dit niet past in de opzet van het orgel. Later verslechterde de toestand van het orgel weer, zodat het uiteindelijk niet meer goed te bespelen viel. In 1973 vond een uitvoerig onderzoek plaats door een specialist op het gebied van historische orgels. Deze was ondanks de deplorabele staat van het orgel enthousiast over de artistieke en historische betekenis van het orgel. Hij schrijft onder andere het volgende:
Het orgel te Vaassen is een voorbeeld van een kleiner orgel uit de eerste periode van de firma Maarschalkerweerd. Het fraaie neo-gotische voorfront, uitgevoerd in eikenhout, is jonger dan de zij- en achterwanden van het instrument. Het orgel is, op een register na, origineel bewaard gebleven. Alle materialen zijn van prachtige kwaliteit. Het is een orgel dat op den duur zeker tot de waardevolle historische orgels zal gaan behoren.
De toestand van het orgel maakte het noodzakelijk dat het volledig uit elkaar gehaald moest worden en dat elk onderdeel grondig moest worden nagezien. In 1974 is het orgel door de firma Adema te Amsterdam gerestaureerd. Ook werd de fout van 1954 hersteld. De omkasting werd door vrijwilligers (koorleden) gerestaureerd en de ornamenten boven op het voorfront werden tevens onder handen genomen. De restauratiekosten werden vrijwel geheel bijeen gebracht via maandelijkse collectes. In september 1974 werd het feestelijk weer in gebruik genomen met een concert voor de gehele Vaassense bevolking.
In 1994 is het orgel wederom onderzocht door de adviseur van de Katholieke Klokken en Orgelraad. Deze heeft een uitvoerig rapport uitgebracht hetgeen de aanleiding is geweest een aanvraag in te dienen via de gemeente Epe om het orgel op de Rijksmonumentenlijst te plaatsen. Inmiddels hebben vele deskundigen het orgel geïnspecteerd en is het als zeer waardevol gekenmerkt.

terug naar boven

In het kader van de concertreeks tijdens zijn jubileumjaar heeft de wereldberoemde organist Sander van Marion in 2006 een concert in Vaassen gegeven o.a. ons orgel. Het programma bestond overwegend uit Franse muziek, zeer passend bij dit orgel. Hij was erg onder de indruk van de kwaliteit en de mogelijkheden van ons orgel.

terug naar boven


terug naar boven

De toren
De toren van de kerk bevindt zich boven de hoofdingang en is bijna 50 meter hoog. De wijzerplaten hangen halverwege de totale hoogte. Tegen de zuidzijde is een traptoren gebouwd, die via een wenteltrap toegang verschaft tot het koor en de uurwerkzolder. Hier staat nog het oude uurwerk dat tot de dertiger jaren in gebruik was en later werd vervangen door een elektrisch uurwerk. De huidige elektromotoren worden nu ingeschakeld door een radiogestuurde moederklok. Na stroomonderbreking zorgt deze dat de klokken weer op tijd gaan slaan. De moederklok verzorgt ook het luiden van het Angelus dat drie maal per dag te horen is. Het luiden van de klokken gebeurde vroeger met touwen. De uitsparingen in de vloer waar deze touwen doorliepen zijn nog duidelijk te zien.

Het oude uurwerk verkeert nog steeds in goede staat. Alle onderdelen zijn nog aanwezig. Vanzelfsprekend is er geen verbinding meer met de wijzers en de klokken. Een serie tandwielen stuurde de wijzers en een ander deel zorgde voor het luiden van de klokken. De zwaartekracht zorgde voor de aandrijving via de 2 maal 50 meter kabel en twee zware gewichten. De kabels met gewichten moesten iedere week opgedraaid worden, dit gebeurde meestal door de koster of dienstbode van de pastoor of een vrijwilliger. Op de zolder hierboven staat nog de kist gevuld met zaagsel waarin de gewichten aan het einde van de neergaande beweging terecht kwamen.

terug naar boven

In maart 2008 is het uurwerk geheel gerenoveerd. De urenaanduidingen en de wijzers zijn weer prachtig verguld en de verlichting is totaal vernieuwd. De toren staat er weer in volle glorie bij.

terug naar boven


terug naar boven

De klokken
De oorspronkelijke klokken waren afkomstig uit de waterstaatskerk en in 1917 opnieuw gebruikt in de huidige kerk. Op 3 februari 1943 zijn de klokken door de Duitsers uit de toren geroofd om ze te smelten voor de bekleding van kanonlopen. Om ze uit de toren te kunnen verwijderen heeft men het middelste galmgat aan de voorzijde groter gemaakt, dit is nog goed te zien aan het metselwerk. Boven de klokkenzolder ligt nog een zolder, de transzolder. Voor een goede ventilatie van de klokken en de spits is deze gemaakt door van elkaar gescheiden planken.

De rechter klok is de Salvator, deze weegt 530 kg en is gestemd in A groot. De Maria klok, ook 530 kg is de middelste, gestemd in B klein en de Martinus klok weegt 308 kg, dit is de linker klok en gestemd in Cis klein. Na de tweede wereldoorlog zijn deze klokken aan de parochie geschonken.

terug naar boven

De gewelven

Vanaf de uurwerkzolder kan men boven de gewelven van de kerk komen. Over de gewelven loopt over de gehele lengte, ook boven de zijbeuken, een houten brug die gebruikt kan worden bij onderhoud en herstel van de elektrische installatie en om lampen te laten zakken. Van hieruit kan men ook alle dakkapelletjes bereiken. Vanaf de loopbrug krijgt men een goed beeld van de indrukwekkende bouwkundige constructie van de kerk, met name het metselwerk van de gewelven getuigen van groot vakmanschap.

terug naar boven

terug naar boven

PAROCHIECENTRUM

terug naar boven


terug naar boven

Parochiecentrum
Het parochiecentrum, vroeger de pastorie, stond in de 17e eeuw bekend als het huis en hof "Den Oosterhoff." De eigenaar in 1688 werd zelfs aangeduid als "Jan van Hoeclum tot den Oosterhoff." Na zijn dood werd de Oosterhof door de familie van Isendoorn à Blois van de erfgenamen gekocht. Het is niet duidelijk wanneer het huis zijn kerkelijke bestemming heeft gekregen. De oudst bekende afbeelding van de Oosterhof van C. Pronk in 1730 laat al de houten aanbouw van de schuurkerk zien en het onderschrift onder een kopie van de afbeelding door Andries Schoemaker vermeldt, dat het huis wordt gebruikt voor Roomse kerk.
Pastoor Leendert Maas schrijft in 1819 aan het gemeentebestuur van Epe dat het kerkgebouw 64 voet lang en 24 voet breed is (ca 18 x 7 meter). Dit is aanmerkelijk groter dan de tekening van 1730 aangeeft. Toch is het gebouw veel te klein om zoals Maas schrijft: de menschen die op zon-heilig-en kerkdagen te kerk komen te kunnen bevatten, zoo dat er een menigte van dezelve, buiten moeten blijven, hetgeen bij slegt weer gansch ongemakkelijk en nadelig voor derzelver gezondheid is.
De overheden hebben zich van de noodzaak van een nieuwe kerk laten overtuigen. De bijdrage van 8000 gulden, die in november 1827 door de Koning werd toegezegd, geeft dit duidelijk aan. Na de bouw van de nieuwe kerk is de schuurkerk afgebroken.

Het huis Oosterhof behield zijn functie als pastorie maar was nog steeds in bezit van de familie van Isendoorn à Blois. In 1871 wordt de Oosterhof bij onderhandse acte voor 4000 gulden aan het R.K. Kerkbestuur verkocht. In 1878 kreeg de pastorie door een grote aanbouw aan de voorzijde zijn huidige vorm en aanzicht.

terug naar boven


terug naar boven

Monumentale boom
Voor het parochiecentrum, direct rechts over de brug, staat een monumentale boom, genaamd:
Magnoliaceae Liriodendron Tulipifera L. (Swamp Poplar of Tulpenboom). De ouderdom van deze boom is niet exact vastgesteld, maar wordt door deskundigen geschat op ouder dan 200 jaar. Hij behoort daarmee tot de oudste bomen van Nederland. De oorspronkelijke herkomst is Noord Amerika. Sinds 1663 is hij beschreven en gekweekt in Engeland.
Eenzelfde exemplaar van gelijke grootte en omvang bevond zich tot 2015 in de boventuin van Paleis Het Loo. Deze is omstreeks 1775 geplant. Van de toenmalige pastoor van Vaassen, J.H. Rentinck, was bekend dat hij goede connecties had met Paleis Het Loo.

terug naar boven

Koetshuis

Het voormalige Koetshuis is in mei 2007 in gebruik genomen als opbaar ruimte door Pelgröm Uitvaartzorg uit Vaassen.

terug naar boven

De voormalige Mariakleuterschool achter de kerk

terug naar boven

Het voormalige Theresiahuis

terug naar boven

Het voormalige Theresiahuis is nu met de naam Via Quidam in gebruik als Bed & Breakfest voorziening.

terug naar boven

 
© 2012 Franciscus en Clara parochie